Görünmeyeni Göstermek

-Makine görmediyse de sen gördün… Her gördüğünü gösterebiliyor musun? …Rüyalarının fotoğrafını çekebiliyor musun? …Gösterilemeyen şeyler görüyorum hep…  …Gör, sadece gör…

-Yekta karakteri, “A ay” filmi, Reha Erdem

Revizyon Tarihi: 02.01.2017

Sinema’nın, şiirin ve edebiyatın insan zihniyle ilgili önemli meziyetlerinden söz ederken, bir beceri diğerlerinden daha ön plana çıkmaktadır. Bu beceri, sanat üretimlerinde, imgelemi harekete geçirme halidir. Yukarıda sıralananların yanı sıra, diğer pek çok sanat dalı da yine temelde aynı beceri ile ortaya konulmaktadır. Gelecek milenyum için korunması gereken yazınsal değerleri sıralayan Calvino da, edebiyat açısından, görünürlüğü önemseyerek, konferanslarında ve kitabında dile getirmiştir. Belirtildiği üzere, adı geçen “görünürlük” ifadesi Calvino’ya ait bir yaklaşımı ifade etmektedir. Aynı şekilde, bu kavramı imgeleme ile ilişkilendirme fikrinin de sahibi kendisidir. Bu metinde, imgelem üzerine görüşler sıralanırken, görünmeyen ya da gösterilemeyen gibi kelimeleri tercih etmek ise bu denemenin yazarının önerisi olacaktır. Burada hedeflenen, önemli bir yeti olan ve kavramsal olduğu için çok bilindik olduğu halde yeterince farkında olmadığımız bu kabiliyetimize dair örnekler sıralayarak farkındalık yaratmaktır. Zizek olsaydı, buna “yamuk bakmak” derdi.[1]

Çizgilerden, boya maddesinden oluşan bir mimari çizimin ya da resmin; bir doğa parçasını, bir binanın karakterini veya yaşantısını yansıtması, onun hakkında fikir vermesi şaşırtıcı ve etkileyicidir. Gerçeklik olarak ifade edilen ya da temsili yapılan kurguların, sanatçı ya da tasarımcının önce zihninde belirdiği sonra bu imajın dış dünyaya aktarıldığı söylenebilir. Bu durumun, mimarlık alanındaki karşılığını çizim ve bina arasındaki ilişkide gösterilebilir. Rasmussen (2009, s.11) bir müşterisi için hazırladığı projeyi sunarken, müşterisinin “kesitlerden gerçekten hoşlanmıyorum” dediğini aktarır. Devamında da bu kişinin çok zarif biri olduğunu belirterek, “anladığım kadarıyla bir şeyi kesmek fikri ona çok itici geliyordu” şeklinde gerekçelendirir.

Kesitler, gerçekte -şayet Matta Clark değilseniz- pek de maddi olan ve göze görünür aracılar, temsiller değillerdir (Şekil 1). Ancak, heyecan verici olan, bu kesitlere bakarak binaları bir cerrahın hastası ile olan ilişkisindekine benzer şekilde kavrıyor, hükmediyor, tedavi ediyor oluşumuzdur. Bu üç yaklaşımdan hangisine öncelik tanınmak istendiği ise mimarlık yapma biçiminde ortaya çıkarak aynı temsil modunun görünmeyeni göstermesi ile farklı tasarım süreçlerine hizmet verecektir.

98-5229_ph_web

Şekil 1. Konik Kesişim (Conical Intersect), Gordon Matta-Clark, 1975 (Url-1)

 

Anahtar Kelimeler: İmgelem, kesit, gösterim, görünürlük, Matta Clark

DİPNOTLAR:

[1] “Bir şeye dosdoğru bakarsak, onu “gerçekte olduğu gibi” görürüz, hâlbuki arzu ve endişelerimizin karıştığı bakış (“yamuk bakış”) bize çarpık, bulanık bir görüntü verir.” s.27; “…böyle “yamuk bakmak”, “düzgün” bir akademik bakışın çoğunlukla gözden kaçırdığı özellikleri saptamayı mümkün kılıyor.”s.8.

KAYNAKÇA:

Rasmussen, Steen E. (2010). Yaşanan Mimari. (Ö. Erduran, Çev.) İstanbul: Remzi Kitabevi (Özgün eser 1959 tarihlidir.) Orijinal ismi: “Eyperiencing Architecture”

Zizek, S. (2005). Yamuk Bakmak-Popüler Kültürden Lacan’a Giriş, İstanbul: Metis Yayınları. (Özgün eser 1992 tarihlidir.)

Url-1: < https://www.guggenheim.org/artwork/5211 >

 

Bu metin, İTÜ Mimari Tasarım Yüksek Lisans Programı 2016-2017 Güz Yarıyılında Doç. Dr. Meltem Aksoy & Doç. Dr. Nurbin Paker tarafından yürütülen MTS 537 Mimari Tasarım Süreçleri ve Etkileşimleri dersi bağlamında üretilmiştir. Dönem seminerleri kapsamında, 17 Ekim 2016 tarihinde Ali Vatansever tarafından “Sinema, Tasarım, Süreçler” ismiyle verilen seminerin çağrışımlarına dayanılarak, sinemanın gösterme biçimlerinin mimarlık bağlamında ele alınarak temsil modu olarak kesitin sorgulanması üzerinden metinin kurgusu oluşturulmuştur.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s